Di tích Nhà tù Côn Đảo – Chứng tích của một thời không thể quên

Thứ sáu - 09/10/2026 16:38
Khu di tích lịch sử Côn Đảo (Nhà tù Côn Đảo) thuộc đặc khu Côn Đảo, thành phố Hồ Chí Minh, gồm hệ thống nhà tù ở Côn Đảo và các nghĩa trang thuộc hệ thống nhà tù này. Trong lịch sử, chính quyền thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã cho xây dựng 127 phòng giam, 42 xà lim và 504 phòng giam biệt lập - “chuồng cọp” tại khu vực Côn Đảo. Sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất (1975), chức năng của hệ thống nhà tù ở Côn Đảo bị giải thể. Năm 1979, Khu di tích lịch sử Côn Đảo đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích quốc gia, với 17 di tích thành phần.
Hệ thống di tích Nhà tù Côn Đảo
Hệ thống Nhà tù Côn Đảo - một trong những di tích lịch sử đặc biệt quan trọng của Việt Nam, gắn liền với quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc. Khu hệ thống Nhà tù được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1862, sau đó tiếp tục được mở rộng và sử dụng dưới thời Mỹ - Ngụy. Trong suốt hơn 113 năm tồn tại, nơi đây đã giam giữ hàng chục nghìn chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước. Hệ thống nhà tù được xây dựng kiên cố với nhiều khu trại như Phú Hải, Phú Sơn…, tường đá dày, phòng giam chật hẹp, thiếu ánh sáng và không khí. Tù nhân phải chịu đựng nhiều hình thức tra tấn tàn bạo, thiếu ăn, bệnh tật và lao động khổ sai. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khắc nghiệt đó, các chiến sĩ cách mạng vẫn giữ vững ý chí, tổ chức học tập, đấu tranh và truyền bá tư tưởng cách mạng. Chính vì vậy, nơi đây không chỉ là minh chứng cho tội ác chiến tranh, mà còn là biểu tượng cho tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam. Ngày 01/02/1862, lý do Thống đốc Bonard ở Nam Kỳ ký quyết định thành lập Nhà tù Côn Đảo. Chính quyền Pháp thuộc lựa chọn Côn Đảo làm nơi xây dựng ngục tù bởi lẽ nơi đây cách xa đất liền, không có phương tiện lưu thông và quan trọng là người tù không thể trốn thoát. Trong lịch sử, chính quyền thực dân Pháp và Việt Nam Cộng hòa đã cho xây dựng 127 phòng giam, 42 xà lim và 504 phòng giam biệt lập (hay còn gọi là chuồng cọp) tại Côn Đảo. Sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất (1975), chức năng của hệ thống nhà tù ở Côn Đảo bị giải thể. Năm 1979, Khu di tích lịch sử Côn Đảo đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích quốc gia, với 17 di tích thành phần. Hệ thống nhà tù Côn Đảo thời Pháp bao gồm các trại giam như Bagne I (Trại Phú Hải), Bagne II (Trại Phú Sơn), Bagne III (Trại Phú Thọ - Biệt lập chuồng gà), Bagne III phụ (Trại Phú Cường, Biệt Lập Chuồng Bò, Chuồng Cọp) rộng hơn 12.000m2 gồm 10 khám lớn (phòng giam lớn), 20 hầm đá biệt giam, 1 khám đặc biệt, hầm xay lúa và khu đập đá. Trong hơn 100 năm, khoảng 20.000 chiến sĩ yêu nước thuộc nhiều thế hệ người Việt Nam bị giam cầm, tra tấn và hy sinh tại “địa ngục trần gian”, nơi cả thế giới bàng hoàng khi sự thật được phơi bày. Nhiều sĩ phu yêu nước như Huỳnh Thúc Kháng, Phan Chu Trinh... cho đến những nhà cách mạng nổi tiếng như Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Phạm Hùng... từng bị giam giữ nơi đây. Trong khắc nghiệt đó, các phong trào đấu tranh chống ly khai Đảng Cộng sản, chống chào cờ ngụy... diễn ra liên tục với sự tham gia của hàng ngàn người. Với chủ trương biến nhà tù thành trường học cách mạng, khi thoát cảnh ngục tù, nhiều đồng chí đã trở thành cán bộ cao cấp của Ðảng, của Nhà nước. Nhà tù Côn Đảo đã đi vào lòng người Việt Nam với nỗi đau khôn nguôi, day dứt tận cõi lòng, nơi đây cũng là niềm tự hào của dân tộc bởi không gì có thể khuất phục được lòng yêu nước, niềm tin yêu vào Đảng, Bác Hồ và niềm tin tất thắng của Cách mạng Việt Nam trong mỗi người chiến sĩ cộng sản

 
Trai Phu Son
Trại Phú Sơn 
Ham xay lua
Hầm xay lúa
ToanCanhPhuHai
Bên trong Trại Phú Hải
Toan canh trai 4 5 1
Toàn cảnh Trại IV-V
ChuongCopPhap13
Bên trong Chuồng cọp Pháp
03 Phu Hai
Nhà tù Phú Hải

1. Nhà Chúa Đảo
Xây dựng trên khuôn viên rộng khoảng 18.600 m², đây từng là nơi ở và làm việc của 53 đời Chúa Đảo trong thời kỳ hệ thống nhà tù Côn Đảo hoạt động. Từ sau năm 1975, công trình được sử dụng làm nơi trưng bày thuộc Khu di tích lịch sử Côn Đảo.
02 Nha Chua Dao

2. Di tích Cầu Tàu 914
Nằm ngay trước Dinh Chúa Đảo, Cầu tàu hướng thẳng ra vịnh Côn Sơn. Khởi công xây dựng từ năm 1873 với chiều dài hơn 100m. Dấu ấn còn đọng lại với thời gian là những tảng đá to hàng thước khối nằm sấp lớp, nặng nhiều tấn đã làm kiệt quệ và đè nát bao nhiêu thân tù đày. Con số 914 cũng chỉ mang tính tượng trưng về số người tù đã chết khi làm cầu tàu này, đây là nơi người tù đặt chân lưu đày đầu tiên khi ra Côn Đảo.
Nơi đây từng rợp bóng cờ bay ngày Cách mạng tháng Tám thành công (1945), ngày đất nước hoàn toàn giải phóng (1975), chứng kiến hàng nghìn tù nhân tự do trở về đất liền. Giờ đây, dù đã xa cái thời đau thương ấy nhưng trong từng viên đá như còn âm vang những câu ca:
 “Côn Lôn ơi, viên đá mạng người…” 

 
CẦU TÀU 914
 
Cầu tàu 914 (2)

Di tích Cấu tàu lịch sử 914 đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 548/QĐ-TTg công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt ngày 10/5/2012. 
3. Trại 1 (Phú Thọ)
Xây dựng năm 1928, Trại 1 là một trong những khu giam giữ quan trọng của hệ thống Nhà tù Côn Đảo. Nơi đây từng có các khu giam tập thể, biệt lập và khu "Biệt lập chuồng gà", gắn với nhiều hình thức giam cầm hà khắc.
4. Trại 2 (Phú Hải)
Là trại giam lâu đời và quy mô lớn nhất tại Côn Đảo, do thực dân Pháp xây dựng từ năm 1862. Trại Phú Hải còn lưu giữ nhiều hạng mục như khám giam, xà lim, bệnh xá, khu đập đá... phản ánh rõ chế độ lao tù của thực dân và đế quốc.
ToanCanhPhuHai

5. Trại 3 (Phú Sơn)
Do thực dân Pháp xây dựng năm 1908 hoàn thành năm 1916. Sang thời Mỹ ngụy đổi tên là lao 2, trại Nhân Vị, Sau đó gọi là trại 3. Sau hiệp định Paris năm 1973 gọi là trại Phú Sơn. Diện tích 13.228m2 gồm 13 phòng giam lớn và 14 xà lim, là nơi ghi dấu ấn của bao thế hệ tù chính trị.
Trai Phu Son

6. Trại 4
Xây dựng năm 1940. Còn có các tên gọi Lao III phụ, Trại phụ Bác Ái, trại IV và cuối cùng đổi tên là trại Phú Tường. Tổng diện tích: 5.804m2, bao gồm: 8 phòng giam chia làm hai dãy, các công trình phụ như: nhà bếp, nhà kho, bệnh xá và sân vườn
7. Trại 5
Năm 1962 Mỹ ngụy xây dựng trại 5, sau hiệp định Pari đổi tên là trại Phú Phong. Gồm 12 phòng giam chia làm ba dãy, mỗi dãy có 4 phòng và 1 nhà bếp. 
8. Trại 6 (Phú An)
Trại 6 do Mỹ ngụy xây dựng năm 1967 – 1968 sau Hiệp định Paria được gọi là trại Phú An gồm 20 phòng giam, chia làm 02 khu: A và B, mỗi khu có 10 phòng được bố trí thành hai dãy đối diện nhau và có một khu biệt lập gồm 4 xà lim. 
9. Trại 7 (Phú Bình – Chuồng cọp kiểu Mỹ)
Bao gồm 4 khu: AB, CD, EF, GH, mỗi khu có 2 dãy, mỗi dãy 48 phòng biệt lập. Tổng diện tích: 25.768m2. Một trại giam điển hình kiểu Mỹ, do chuyên gia Mỹ thiết kế xây dựng (hãng thầu RMK). Trên có song sắt tương tự như Chuồng cọp Pháp nhưng không có hành lang bên trên, mái lợp bằng tôn fibroximăng rất thấp, trời nắng hắt xuống như thiêu như đốt. 
10. Trại 8 (Phú Hưng)
Do Mỹ ngụy xây dựng từ cuối năm 1968 hoàn thành năm 1972. Bao gồm 20 phòng, chia làm 2 khu đối diện nhau, mỗi khu 10 phòng và 4 xà lim. Nhưng chỉ hoàn thành 10 phòng giam, còn 10 phòng và 8 xàlim đang xây dựng thì Hiệp định Pari được ký kết nên bỏ dở. 
11. Trại 9
Khởi công nhưng chưa hoàn thành do Hiệp định Paris năm 1973 được ký kết, hiện còn lưu lại dấu tích xây dựng dang dở.
12. Phòng Điều tra
Là nơi tiến hành hỏi cung và lưu trữ hồ sơ tù nhân trước khi đưa vào các trại giam.
13. Cầu Ma Thiên Lãnh
Được khởi công trong giai đoạn 1930–1945 để phục vụ việc kiểm soát tù nhân vượt ngục nhưng chưa hoàn thành. Công trình chỉ còn lại hai mố cầu, là chứng tích về sự lao động khổ sai của tù nhân.
19 Cau Ma Thien Lanh1

14. Khu biệt lập Chuồng Bò
Ban đầu là khu chăn nuôi phục vụ nhà tù, sau trở thành nơi giam giữ, lao động khổ sai và tra tấn tù nhân bằng nhiều hình thức hà khắc; nơi đây còn gắn với "Bãi sọ người" – nghĩa địa đầu tiên của tù nhân Côn Đảo.
15. Lò Vôi
Là nơi tù nhân bị cưỡng bức lao động nặng nhọc để sản xuất vật liệu xây dựng, phản ánh chính sách bóc lột sức lao động khắc nghiệt của chế độ nhà tù.
16. Nhà Công Quán
Được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, từng là nơi lưu trú của nhạc sĩ người Pháp Charles Camille Saint-Saëns trong thời gian ông hoàn thành những chương cuối của vở nhạc kịch Brunchilda.
02 Nhà Công Quán

17. Nghĩa trang Hàng Dương
Là nghĩa trang lớn nhất Côn Đảo, nơi đây là nơi yên nghỉ của hơn 2 vạn chiến sĩ cách mạng, người yêu nước và đồng bào đã anh dũng hy sinh qua nhiều thời kỳ. Đây là nơi yên nghỉ của nhiều nhân vật lịch sử như Lê Hồng Phong, Nguyễn An Ninh, Võ Thị Sáu... và là điểm đến tri ân, giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

 
ĐOÀN ĐẠI BIỂU TP HỒ CHÍ MINH ĐI THĂM NHÂN DÂN, CÁN BỘ CHIẾN SĨ TRÊN CÁC ĐẢO VÙNG BIỂN TÂY NAM VÀ NHÀ GIÀN DK110 NĂM 2025 (2)

- Di tích Sở Cò
Di tích Sở Cò do thực dân Pháp xây dựng từ năm 1929, nhằm phục vụ cho bộ máy cai trị tù, bước sang giai đoạn đế quốc Mỹ, ngôi nhà này là trụ sở Quân cảnh. Đặc biệt, Sở Cò là nơi lưu lại những giờ phút cuối đời của nữ tù chính trị đầu tiên và duy nhất thời thực dân Pháp đó là Võ Thị Sáu. Mặc dù cái chết gần kề nhưng chị vẫn giữ vững khí phách của người cộng sản, lạc quan, tin tưởng vào sự thắng lợi của cách mạng. 
Di tích Sở Cò đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 548/QĐ-TTg công nhận là Di tích Quốc gia 10/5/2012. 
Địa chỉ: đường Lê Duẩn, đặc khu Côn Đảo, TpHCM
Sở cò
- Di tích Nghĩa trang Hàng Keo
Nghĩa trang hàng Keo có diện tích 97.000m2, là nơi vùi chôn khoảng 10.000 tù nhân bị thực dân Pháp giết hại tại nhà tù Côn Đảo từ đầu thế kỷ XX cho đến giai đoạn khủng bố trắng 1940-1941.
- Di tích Chuồng Cọp Pháp
Chuồng Cọp là tên gọi mà tù nhân đặt cho khu kỷ luật, do thực dân Pháp xây dựng năm 1940. Diện tích: 5.808m2, gồm 2 khu, mỗi khu có 60 phòng, phía trên có dàn song sắt kiên cố và có hành lang để gác ngục kiểm soát người tù. Đối diện có 60 phòng không có mái che được bố trí làm 4 dãy, đan xen 2 dãy Chuồng Cọp được gọi là “Phòng tắm nắng”. Tại Chuồng Cọp, tù nhân không một lúc nào được yên, bất cứ lúc nào cũng có những cặp mắt soi mói của cai ngục, bất cứ lúc nào tù nhân cũng có thể bị đánh, bị rải vôi bột...
 
ChuongCopPhap13
Thông tin liên hệ:

 Số 02 đường Nguyễn Huệ, khu 9, huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Trao đổi công việc: 02543.830.134
Đăng ký thăm quan:02543.830.517
Tìm kiếm hồ sơ liệt sĩ:02543.630.119
 ttbtdtqgcondao@gmail.com


 

Tác giả bài: hngan

 Tags: , ,
SỔ TAY GIẢM NHỰA DU LỊCH CÔN ĐẢO
Cuốn sổ tay hướng dẫn giảm nhựa với thông tin liên quan về vật liệu nhựa, về vai trò của chúng trong đời sống và làm sao để sử dụng các sản phẩm từ nhựa một cách bền vững và thân thiện với môi trường hơn.
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây